Make your own free website on Tripod.com
  | Efnisflokkar greinasafnsins  | Athyglisveršar heimasķšur  | Um höfundinn  | Tölvupóstur

Stress ķ börnum er ķslenskur veruleiki

Ķ okkar tęknivędda išnašarsamfélagi, žar sem peningar og velgengni skipar ęšstan sess, hafa viškvęmar tilfinningar mannsins oršiš undir, ekki sķst tilfinningar barna. Žęttir, sem geta valdiš streitu og tilfinningalegu įlagi hjį börnum, eru margs konar. Hér veršur fjallaš um bįgborinn fjįrhag fjölskyldunnar, skólakerfiš og įhrif fjölmišla.

Kjör launafólks hérlendis śtheimta aš bįšir foreldrar vinni höršum höndum sér og börnum sķnum til lķfsvišurvęris. Ķ mörgum tilfellum er um yfirvinnu aš ręša. Foreldrar hafa žvķ, žegar heim er komiš, lķtinn tķma aflögu til aš sinna börnum sķnum. Hér er einkum įtt viš nęrandi tilfinningalegt og vitsmunalegt samband. Ung börn hafa takmarkaša getu til ašlögunar. Fjįrhagsįhyggjur heimilisins og krafa um hröšun į žroskaferli barnsins veldur streitu į viškvęmustu mótunarįrum einstaklingsins.

Śtivinnandi foreldrar, sérstaklega męšur, eru undir meira tķmaįlagi en foreldri sem vinnur ekki śti. Śtivinnandi foreldri žarf aš vekja börnin snemma, klęša žau og snyrta, gefa žeim aš borša og koma žeim į dagheimiliš (meš bķl, fótgangandi eša ķ strętisvagni). Lķtil tķmi gefst til žessa alls og mikil pressa er į börnunum aš fylgja dagskrį hins fulloršna. Félagslegar ašgeršir stjórnvalda, tilfinningaleg stöšnun įsamt skilningsleysi į sįlręnum žörfum barna eru mešal žeirra žįtta er vega aš vaxtarskilyršum ķslenskra barna.

Hvaša von eiga börn viš slķkar fjölskylduašstęšur? Er umhverfiš, sem barniš vex upp viš, vęnlegt til žroska og framfara? Svariš er žvķ mišur neikvętt og žaš sem verra er, ašstęšur fara versnandi. Vegna fjįrhagslegrar og félagslegrar pressu ķ ķslensku samfélagi eru margir foreldrar einfaldlega of uppteknir af eigin vandamįlum til žess aš geta sinnt žörfum barnanna sinna.

Skólinn og streita barna

Skólar valda streitu hjį börnum į żmsa vegu. Fyrir utan streitu samkeppninnar um einkunnir og viršingu kennara og samnemenda hafa skólarnir tilhneigingu til aš samhęfa eša móta börn į stašlašan hįtt og neyša upp į žau vęntingum umhverfis og žjóšfélags. Nįmsefni, kennsla og skipulag skólans neyšir börnin til aš fįst viš verkefni og hugšarefni hinna fulloršnu. Žetta skapar sķšan žrżsting į barniš aš flżta sér aš vaxa upp.

Skólakerfiš byggist į nišurröšun og innrętingu įlitlegs safns stašreynda og óskyldra upplżsingamola. Jafnframt gerir žaš įkvešnar kröfur um skapgeršareinkenni og hegšunarmynstur. Aš žessari ašlögun er unniš af mikilli elju frį upphafi skólagöngunnar og sleitulaust fram į efsta skólastig. Tilgangurinn er aš kenna nemandanum aš rata mešalveginn og bśa hann undir fastmótaš hlutverk ķ žjóšfélagsvélinni. Fyrst ber aš kenna börnum aš standa og ganga ķ röš, hemja hreyfikerfi lķkamans meš kyrrsetu ķ stól langtķmum saman og sķšar meir mata nemendur į sögulegum ,,stašreyndum" og višurkenndum kenningum annarra. Ef skólastarfiš er skošaš fordómalaust kemur ķ ljós aš börnum er kennt aš žegja sem mest, hlusta sem best og muna sem flest į sem stystum tķma.

Fjölmišlar og streita barna

Mikilli fjölmišlanotkun fylgir einnig įkvešiš įlag. Hljómlist, kvikmyndir, myndbönd, lestur dagblaša og sjónvarpsglįp eru įreiti sem góš žykja ķ hęfilegum skammti en skapa spennu og farg ef fram śr hófi keyrir.

Ašgengilegasti fjölmišillinn nśna er įn efa sjónvarpiš, enda er žaš oršiš mótandi ašili ķ uppvexti barna og hefur mikil įhrif į lķf margra fulloršinna. Žaš mį segja aš sjónvarpiš komi nęst į eftir foreldrum og kennurum hvaš uppeldi barna varšar. Ef marka mį bandarķska könnun, sem gerš var mešal barna, tóku flest žeirra sjónvarpiš fram yfir móšur sķna eša föšur. Spurt var: Hvort viltu missa sjónvarpiš eša mömmu žķna? og Hvort viltu missa sjónvarpiš eša pabba žinn?

Yfirgnęfandi meirihluti barnanna valdi sjónvarpiš (og žaš sem ķ žvķ er) enda vanari samskiptum viš žaš en foreldriš. Margir hafa af žessu įhyggjur žvķ mikiš sjónvarpsglįp hefur ķ för meš sér skerta tjįningargetu og mįlžroskinn veršur aš sama skapi minni. Įstęšan er ósköp einföld. Barniš horfir langtķmum saman į sjónvarpsefni (vegna vana) sem žaš skilur lķtiš sem ekkert ķ.

Strķšsfréttir, óeiršir og ofbeldi, įsamt myndum frį hörmungum fólks vķša um heim, eru barninu visst įlag. Tilfinningaleg samkennd barna er meiri en fulloršinna og žau hafa tilhneigingu til žess aš taka į sig įbyrgš į žjįningum annarra. Of stór skammtur gerir sķšan žį kröfu aš barniš bęli meš meš sér slķkar tilfinningar og žį kemur ķ ljós žaš sem verra er; tilfinningaleysi, sljóleiki og sišferšislegt sinnuleysi.

Leišir til śrbóta

Hrašinn, tķmaleysiš, peningaleysiš og žekkingarleysiš mešal almennings bitnar fyrst og fremst į börnunum. Ef raunveruleg breyting į aš eiga sér staš til aš minnka įlag og streitu mešal barna og fulloršinna veršur fólk aš vakna til mešvitundar um hlutskipti sitt og žį žróun sem oršiš hefur ķ samfélaginu. Hugarfarsbreyting samfara róttękum efnahagslegum og žjóšfélagslegum breytingum er naušsyn. Žangaš til slķk ummyndun hefur įtt sér staš veršur aš kveša rķkt į um eftirfarandi:

1. Leggja veršur rķkari įherslu į mikilvęgi lķkamssnertingar og samveru fjölskyldunnar į uppvaxtarįrum barnsins. Hęgt er aš nudda börn meš barnaolķu, nota helgar og 1-2 kvöld ķ viku til tjįskipta viš börn, skipulagšra leikja, mįlunar mynda eša upplestrar. Tękni ķ formi vķdeóupptökuvélar, sem geymir samskipti, rökręšur og deilur į myndsegulbandi, getur veriš skemmtilegt sjónefni fyrir alla fjölskylduna og hjįlpartęki viš endurmat į fyrri reynslu og jafnvel uppspretta fyrir nżtt hegšunarmynstur hjį einhverjum fjölskyldumešlimnum.

2. Leggja veršur rķkari įherslu į mikilvęgi leiksins hjį börnum. Ęrslafullur eša svišsettur leikur er öflugusta leiš barnsins til aš tjį innibyrgšar tilfinningar, skilja fyrri reynslu og veita streitu jįkvęša śtrįs. Standa veršur vörš um rétt barnsins til aš vera barn. Standa veršur vörš um gildi og mikilvęgi barnsins, heim žess, óskir, įst og lķfsvilja.

  | Efnisflokkar greinasafnsins  | Athyglisveršar heimasķšur  | Um höfundinn  | Tölvupóstur